Para Piyasası
Para Piyasası, kısa vadeli (genellikle bir yıldan kısa) finansal araçların işlem gördüğü ve kısa süreli likidite ihtiyaçlarının karşılandığı piyasadır. Para piyasasında hazine bonoları, repo, ters repo, mevduat sertifikaları ve ticari senetler gibi araçlar işlem görür. Bu piyasa, bankaların, şirketlerin ve devletin günlük nakit akışı yönetimi ve kısa vadeli fon ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılır. Para piyasası, orta ve uzun vadeli yatırımların yapıldığı sermaye piyasasından farklıdır ve daha düşük getiri ile düşük risk sunar. Merkez Bankası'nın para politikası uygulamalarının doğrudan etkili olduğu bir piyasadır.
Örnek Kullanım
"Şirket, kısa vadeli nakit ihtiyacını karşılamak için para piyasasından repo işlemi yaparak bir haftalık 10 milyon TL borçlandı."
İlgili Terimler
BIST
BIST (Borsa İstanbul), Türkiye'nin ulusal borsası olup hisse senetleri, tahviller, vadeli işlem sözleşmeleri, döviz ve kıymetli madenler gibi çeşitli finansal araçların işlem gördüğü organize piyasadır. 2013 yılında İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası (VOB) ve İstanbul Altın Borsası'nın birleşmesiyle kurulmuştur. BIST, Türkiye'nin finansal piyasalarının merkezi konumundadır ve en önemli göstergesi BIST 100 endeksidir. Borsa İstanbul, dünya borsaları arasında önemli bir yere sahiptir ve yabancı yatırımcıların da aktif olarak işlem yaptığı bir platformdur.
Borsa
Borsa, hisse senetleri, tahviller, emtialar ve diğer finansal araçların alınıp satıldığı organize ve düzenlenmiş piyasalardır. Borsalar, şirketlerin sermaye toplamasına, yatırımcıların tasarruflarını değerlendirmesine ve fiyatların şeffaf bir şekilde oluşmasına olanak tanır. En bilinen borsa türü hisse senedi borsasıdır, ancak emtia borsaları, vadeli işlem borsaları ve döviz borsaları gibi farklı türleri de bulunur. Türkiye'deki ana borsa Borsa İstanbul (BIST), dünyada ise New York Borsası (NYSE) ve NASDAQ en önemli borsalar arasındadır.
Halka Arz
Halka Arz (IPO), özel bir şirketin hisselerini ilk kez halka açarak borsada işlem görmesini sağlayan süreçtir. Halka arz yoluyla şirketler, hisselerini yatırımcılara satarak sermaye artırımı yapar ve bu sayede büyüme, yatırım veya borç ödeme gibi finansal ihtiyaçlarını karşılar. Halka arz öncesinde şirket, düzenleyici kurumlara başvurur, izahname hazırlar ve hisse fiyatını belirler. Halka arz sonrasında şirket hisseleri borsada serbestçe alınıp satılabilir hale gelir ve şirket kamuyu aydınlatma yükümlülüklerine tabi olur.
Hisse Senedi
Hisse Senedi, bir anonim şirketin sermayesinin belli bir bölümünü temsil eden ve sahibine şirkette ortaklık hakkı veren kıymetli evraktır. Hisse senedi sahipleri, şirketin karından pay alma (temettü), genel kurullarda oy kullanma ve şirket varlıklarında hak sahibi olma gibi haklara sahiptir. Hisse senetleri borsada alınıp satılabilir ve fiyatları şirketin performansına, ekonomik koşullara ve piyasa beklentilerine göre değişir. Yatırımcılar, hisse senetlerine yatırım yaparak hem sermaye kazancı (fiyat artışı) hem de temettü geliri elde edebilirler.
Mevduat
Mevduat, bireylerin veya kurumların tasarruflarını güvenli bir şekilde saklamak ve faiz geliri elde etmek amacıyla bankalara yatırdıkları paradır. Mevduat, bankaların en önemli fon kaynağıdır ve bankalar bu fonları kredi olarak müşterilere kullandırır. Mevduat hesapları vadesiz (cari hesap, vadeli olmayan tasarruf hesabı) veya vadeli olabilir. Vadeli mevduatta para belirli bir süre için bankaya yatırılır ve karşılığında daha yüksek faiz oranı elde edilir. Türkiye'de mevduatlar, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından belirli bir limite kadar (150.000 TL) sigortalanır.
Repo
Repo, bir tarafın menkul kıymetleri (genellikle devlet tahvili veya hazine bonosu) belirli bir fiyattan satıp, aynı menkul kıymetleri önceden belirlenmiş daha yüksek bir fiyattan geri almayı taahhüt ettiği kısa vadeli borçlanma işlemidir. Repo, aslında menkul kıymet teminatıyla yapılan bir borçlanma yöntemidir ve genellikle bir geceden birkaç aya kadar olan sürelerde gerçekleştirilir. Satış ile geri alım fiyatı arasındaki fark, reponun maliyetini (faizini) oluşturur. Ters repo ise bu işlemin tam tersidir; menkul kıymet alınıp daha sonra satılır. Merkez bankaları para politikası aracı olarak repo ve ters repo işlemlerini kullanır.
Tahvil
Tahvil, hükümetlerin, belediyeler veya şirketlerin belirli bir süre için borçlanarak yatırımcılardan fon toplamak amacıyla ihraç ettikleri borç senedidir. Tahvil sahibi, tahvili ihraç eden kuruma borç vermiş olur ve karşılığında belirli dönemlerde faiz (kupon) ödemesi alır, vade sonunda ise anapara geri ödenir. Tahviller, hisse senetlerine göre daha düşük riskli yatırım araçları olarak kabul edilir çünkü sabit getiri sağlar ve şirketin iflası durumunda bile hisse senedi sahiplerinden önce hak sahibidirler. Devlet tahvilleri en güvenli, şirket tahvilleri ise daha yüksek faiz sunan ancak daha riskli tahvil türleridir.
Yatırım Bankası
Yatırım Bankası, şirketlere ve hükümetlere sermaye piyasalarında fon sağlama, birleşme ve satın alma danışmanlığı, halka arz süreçlerini yönetme, menkul kıymet ihracı ve ticareti gibi kurumsal finansal hizmetler sunan özel finans kuruluşlarıdır. Yatırım bankaları, bireysel müşterilere mevduat ve kredi hizmeti veren ticari bankalardan farklı olarak, daha çok kurumsal müşterilere yönelik hizmet verir. Goldman Sachs, Morgan Stanley, JPMorgan Chase gibi kurumlar dünyanın önde gelen yatırım bankalarıdır. Bu bankalar, büyük şirketlerin finansman ihtiyaçlarını karşılar, piyasa yapıcılığı yapar ve karmaşık finansal ürünler geliştirir.